Home Ghiền WebPHP ScriptTạo REST API đơn giản bằng PHP thuần cho người mới (có ví dụ chạy được)
Lập trình viên viết code PHP tạo REST API trên laptop, bàn làm việc có cà phê đá.

Tạo REST API đơn giản bằng PHP thuần cho người mới (có ví dụ chạy được)

Dai Hoang
0 comments 5 views

Tạo REST API bằng PHP thuần cho người mới (có ví dụ chạy được)

Một dự án nhỏ tôi từng làm: một trang bán hàng online cần lấy danh sách sản phẩm về hiển thị trên app, mà chủ shop không muốn cài thêm framework nào. Tôi viết một API bằng PHP thuần trong buổi chiều, chỉ vài file, chạy trên đúng cái hosting rẻ tiền họ đang dùng. Nó vẫn chạy tới giờ, và đó cũng là lần tôi hiểu ra REST API không hề khó như cái tên của nó.

Bài này tôi viết lại đúng cái API đó, gọn hơn, sạch hơn, và sửa luôn hai lỗi tôi từng mắc phải hồi đó. Bạn chỉ cần biết PHP cơ bản và một hosting có MySQL là làm theo được. Không cần Composer, không cần framework, không cần cài thêm gì cả.

Cái API nhỏ xíu tôi từng viết cho một trang bán hàng

Chuyện là thế này. Một người quen nhờ tôi làm trang giới thiệu sản phẩm, rồi sau đó họ muốn có app điện thoại đọc dữ liệu từ web. Tôi bảo cần một API, họ hỏi API là cái gì, tôi giải thích nôm na: web của bạn nói chuyện với app bằng một thứ ngôn ngữ chung, mà ngôn ngữ đó là JSON, gửi qua đường link HTTP bình thường.

Tôi từng nghĩ phải cài Laravel mới làm được API cho ra hồn. Hồi đó tôi chưa đụng vào framework bao giờ, nghe tên đã thấy nặng. Thế là tôi tự viết bằng PHP thuần. Kết quả: một file index.php làm router, một file kết nối database, vài chục dòng xử lý cho mỗi thao tác. Chạy ngon, dễ sửa, và quan trọng nhất là tôi hiểu từng dòng mình viết, chứ không phải copy một bộ khung rồi cầu nguyện nó chạy.

Trước khi viết code, nhắc lại nhanh một ý: REST API thực chất chỉ là những đường link mà thay vì trả về trang HTML, nó trả về dữ liệu dạng JSON. GET /api/products trả danh sách sản phẩm. POST /api/products thêm một sản phẩm mới. PUT để sửa, DELETE để xóa. Mã trạng thái HTTP đi kèm cho biết kết quả: 200 là ổn, 201 là tạo mới thành công, 404 là không tìm thấy, 500 là lỗi phía server. Nắm được chừng đó là đủ để bắt đầu.

Cấu trúc thư mục: 4 file, không hơn

Tôi giữ mọi thứ tối giản. Trong thư mục api/ trên hosting chỉ có bốn file:

api/
├── config.php      // kết nối database
├── index.php       // router + điều phối
├── products.php    // xử lý các thao tác với sản phẩm
└── .htaccess       // đưa mọi request về index.php

Chia như vậy không phải để cho oai. Mỗi file một nhiệm vụ, lúc lỗi thì biết tìm ở đâu. Hồi mới làm tôi nhét tất cả vào một file, đến lúc API báo lỗi 500 thì ngồi mò cả buổi không biết dòng nào gây ra. Bài học đó tôi nhớ tới giờ.

Trước hết tạo bảng dữ liệu để thử. Bạn có thể chạy câu lệnh này trong phpMyAdmin:

CREATE TABLE products (
    id INT AUTO_INCREMENT PRIMARY KEY,
    name VARCHAR(255) NOT NULL,
    price DECIMAL(12,0) NOT NULL,
    stock INT NOT NULL DEFAULT 0,
    created_at TIMESTAMP DEFAULT CURRENT_TIMESTAMP
);

File config.php: kết nối database bằng PDO

Đây là file đầu tiên, cũng là file quan trọng nhất. Tôi dùng PDO để kết nối MySQL, vì PDO có prepared statement — thứ giúp API của bạn không bị chọc thủng bằng SQL injection. Tài liệu chính thức của PHP về PDO nằm trên php.net, và tôi vẫn mở nó ra tra mỗi khi quên cú pháp.

<?php
// config.php - Kết nối database bằng PDO
$host = 'localhost';
$db   = 'api_demo';
$user = 'root';
$pass = '';

try {
    $pdo = new PDO(
        "mysql:host=$host;dbname=$db;charset=utf8mb4",
        $user,
        $pass,
        [
            PDO::ATTR_ERRMODE => PDO::ERRMODE_EXCEPTION,
            PDO::ATTR_DEFAULT_FETCH_MODE => PDO::FETCH_ASSOC,
        ]
    );
} catch (PDOException $e) {
    http_response_code(500);
    echo json_encode(['error' => 'Khong ket noi duoc database']);
    exit;
}

Có ba chỗ trong đoạn này đáng giải thích, vì người mới hay bỏ qua cả ba. Thứ nhất, charset=utf8mb4 trong chuỗi kết nối: nếu thiếu, tên sản phẩm tiếng Việt có dấu của bạn rất dễ bị lỗi font khi trả JSON. Tôi từng mất cả buổi vì vụ này, cứ tưởng lỗi ở code, hóa ra chỉ thiếu một tham số. Thứ hai, PDO::ERRMODE_EXCEPTION bắt PDO ném ra ngoại lệ khi có lỗi, để mình bắt và xử lý gọn, thay vì để nó im lặng trả về false rồi code chạy tiếp trong trạng thái nửa vời. Thứ ba, khối catch chỉ trả về một thông báo chung chung, tuyệt đối không in $e->getMessage() ra ngoài — phần bảo mật cuối bài tôi sẽ nói rõ vì sao.

Router nằm trong index.php: đọc URL rồi gọi đúng hàm

Không framework thì mình tự làm router. Ý tưởng rất đơn giản: mọi request đều đi qua index.php (nhờ file .htaccess bên dưới), file này đọc đường dẫn từ $_SERVER['REQUEST_URI'] và phương thức từ $_SERVER['REQUEST_METHOD'], rồi gọi đúng hàm xử lý.

<?php
// index.php - Router don gian
require 'config.php';
require 'products.php';

header('Content-Type: application/json; charset=utf-8');

$path = parse_url($_SERVER['REQUEST_URI'], PHP_URL_PATH);
$segments = array_values(array_filter(explode('/', trim($path, '/'))));
$method = $_SERVER['REQUEST_METHOD'];

// Chi chap nhan duong dan dang /api/products hoac /api/products/{id}
if (($segments[0] ?? '') !== 'api' || ($segments[1] ?? '') !== 'products') {
    http_response_code(404);
    echo json_encode(['error' => 'Khong tim thay duong dan']);
    exit;
}

$id = $segments[2] ?? null;

switch ($method) {
    case 'GET':
        $id ? getProduct($pdo, $id) : listProducts($pdo);
        break;
    case 'POST':
        createProduct($pdo);
        break;
    case 'PUT':
        $id ? updateProduct($pdo, $id) : jsonError(400, 'Thieu ID san pham');
        break;
    case 'DELETE':
        $id ? deleteProduct($pdo, $id) : jsonError(400, 'Thieu ID san pham');
        break;
    default:
        jsonError(405, 'Phuong thuc khong duoc ho tro');
}

Hàm jsonError tôi dùng ở đây rất ngắn, bạn thêm vào products.php hoặc ngay trong index.php:

function jsonError($code, $message) {
    http_response_code($code);
    echo json_encode(['error' => $message], JSON_UNESCAPED_UNICODE);
    exit;
}

Chỗ JSON_UNESCAPED_UNICODE giữ cho tiếng Việt trong JSON không bị biến thành dãy \uXXXX. Không bắt buộc, nhưng khi test bằng trình duyệt bạn sẽ thấy câu trả về đọc được ngay, đỡ phải giải mã trong đầu.

Còn file .htaccess để Apache đưa mọi request về index.php:

RewriteEngine On
RewriteCond %{REQUEST_FILENAME} !-f
RewriteCond %{REQUEST_FILENAME} !-d
RewriteRule ^(.*)$ index.php [QSA,L]

Nếu hosting của bạn dùng Nginx thì không có .htaccess. Bạn cần thêm một dòng tương đương vào cấu hình server: try_files $uri $uri/ /api/index.php?$query_string;. Hồi tôi làm dự án đầu tiên, tôi quên mất hosting của khách dùng Nginx, ngồi sửa .htaccess mãi không được. Từ đó tôi luôn hỏi trước: server chạy Apache hay Nginx.

GET: lấy danh sách và lấy một sản phẩm

Giờ tới file products.php. Tôi viết hàm lấy danh sách trước, vì đó là thao tác bạn sẽ test đầu tiên và cũng là thao tác khách hàng dùng nhiều nhất.

<?php
// products.php

function listProducts($pdo) {
    $limit = isset($_GET['limit']) ? (int) $_GET['limit'] : 20;
    if ($limit < 1 || $limit > 100) {
        $limit = 20;
    }

    $stmt = $pdo->query(
        "SELECT id, name, price, stock FROM products ORDER BY id DESC LIMIT $limit"
    );
    echo json_encode($stmt->fetchAll(), JSON_UNESCAPED_UNICODE);
}

function getProduct($pdo, $id) {
    $stmt = $pdo->prepare(
        "SELECT id, name, price, stock FROM products WHERE id = ?"
    );
    $stmt->execute([(int) $id]);
    $product = $stmt->fetch();

    if (!$product) {
        jsonError(404, 'Khong tim thay san pham');
    }
    echo json_encode($product, JSON_UNESCAPED_UNICODE);
}

Có hai chi tiết ở đây mà người mới thường thắc mắc. Thứ nhất, vì sao listProducts dùng query() còn getProduct dùng prepare()? Vì câu lệnh lấy danh sách không nhận dữ liệu nào từ người dùng, nên dùng query() là đủ. Còn getProduct nhận $id từ URL, bắt buộc phải qua prepared statement để tách dữ liệu khỏi câu lệnh SQL. Đây là ranh giới sống còn của bảo mật, tôi sẽ quay lại ở mục lỗi thường gặp.

Thứ hai, tôi ép (int) cho $id và kẹp $limit trong khoảng 1–100. Một API cho phép lấy 10.000 dòng trong một lần gọi là một API đang mời người khác làm chậm database của bạn. Cái giới hạn nhỏ này tôi thêm vào sau khi chứng kiến một lần bot quét API lấy hết cả bảng, server thở không nổi.

POST: thêm sản phẩm mới, đọc dữ liệu từ body JSON

POST khác GET ở chỗ dữ liệu không nằm trên URL mà nằm trong body của request. Trong PHP thuần, bạn đọc nó bằng file_get_contents('php://input') rồi giải mã JSON. Đoạn này tôi viết hơi dài tay, vì kiểm tra đầu vào là phần quyết định API của bạn có “chắc” hay không.

function createProduct($pdo) {
    $input = json_decode(file_get_contents('php://input'), true);

    if (!is_array($input)) {
        jsonError(400, 'Du lieu gui len khong phai JSON hop le');
    }

    $name  = trim($input['name'] ?? '');
    $price = $input['price'] ?? null;
    $stock = (int) ($input['stock'] ?? 0);

    if ($name === '' || !is_numeric($price) || $price < 0) {
        jsonError(400, 'Thieu ten san pham hoac gia khong hop le');
    }

    $stmt = $pdo->prepare(
        "INSERT INTO products (name, price, stock) VALUES (?, ?, ?)"
    );
    $stmt->execute([$name, $price, $stock]);

    http_response_code(201);
    echo json_encode([
        'id'    => (int) $pdo->lastInsertId(),
        'name'  => $name,
        'price' => (float) $price,
        'stock' => $stock,
    ], JSON_UNESCAPED_UNICODE);
}

Mấy dòng kiểm tra ở giữa nhìn thì phiền, nhưng bỏ chúng đi là bạn mở cửa cho đủ thứ dữ liệu rác chui vào database: tên trống, giá âm, giá là chữ. Tôi từng để một API không kiểm tra đầu vào, rồi một hôm phát hiện trong bảng có sản phẩm giá -50.000đ vì bên app gửi nhầm. Từ đó tôi luôn kiểm tra ở server, không bao giờ tin hoàn toàn dữ liệu gửi lên, dù phía gửi là app của chính mình.

Mã 201 thay vì 200 là một chi tiết nhỏ nhưng đúng chuẩn: tạo mới thành công thì trả 201. Người dùng API của bạn sẽ cảm ơn vì điều đó, và nếu sau này bạn chuyển sang Laravel thì sẽ thấy framework cũng làm y hệt như vậy.

PUT và DELETE: sửa và xóa cho đủ bộ

Hai thao tác còn lại ngắn hơn nhiều vì chúng tái sử dụng đúng khuôn của POST: đọc body, kiểm tra, chạy prepared statement, trả mã trạng thái đúng.

function updateProduct($pdo, $id) {
    $input = json_decode(file_get_contents('php://input'), true);

    if (!is_array($input)) {
        jsonError(400, 'Du lieu gui len khong phai JSON hop le');
    }

    $stmt = $pdo->prepare(
        "UPDATE products SET name = ?, price = ?, stock = ? WHERE id = ?"
    );
    $stmt->execute([
        trim($input['name'] ?? ''),
        $input['price'] ?? 0,
        (int) ($input['stock'] ?? 0),
        (int) $id,
    ]);

    if ($stmt->rowCount() === 0) {
        jsonError(404, 'Khong tim thay san pham de cap nhat');
    }
    echo json_encode(['message' => 'Cap nhat thanh cong'], JSON_UNESCAPED_UNICODE);
}

function deleteProduct($pdo, $id) {
    $stmt = $pdo->prepare("DELETE FROM products WHERE id = ?");
    $stmt->execute([(int) $id]);

    if ($stmt->rowCount() === 0) {
        jsonError(404, 'Khong tim thay san pham de xoa');
    }
    echo json_encode(['message' => 'Da xoa san pham'], JSON_UNESCAPED_UNICODE);
}

Một lưu ý nhỏ về rowCount(): nó trả về số dòng bị ảnh hưởng. Nếu bằng 0, có thể là ID không tồn tại, hoặc dữ liệu gửi lên giống hệt dữ liệu cũ nên MySQL không cập nhật gì. Với một API nhỏ thì cách xử lý này chấp nhận được. Khi API lớn lên, bạn sẽ muốn kiểm tra tồn tại riêng trước khi cập nhật — đó là bước nâng cấp tự nhiên, không cần vội.

Test API bằng cURL trước khi đưa cho ai dùng

Tôi không bao giờ đưa API cho người khác dùng khi chưa tự test đủ bốn thao tác. cURL có sẵn trên Windows 10 trở lên, macOS và Linux, gõ ngay trong terminal là xong.

# Lấy danh sách (giới hạn 5 sản phẩm)
curl https://ten-mien-cua-ban.com/api/products?limit=5

# Lấy một sản phẩm
curl https://ten-mien-cua-ban.com/api/products/1

# Thêm sản phẩm mới
curl -X POST https://ten-mien-cua-ban.com/api/products \
  -H "Content-Type: application/json" \
  -d '{"name": "Bàn phím cơ", "price": 890000, "stock": 12}'

# Sửa sản phẩm
curl -X PUT https://ten-mien-cua-ban.com/api/products/1 \
  -H "Content-Type: application/json" \
  -d '{"name": "Bàn phím cơ", "price": 850000, "stock": 10}'

# Xóa sản phẩm
curl -X DELETE https://ten-mien-cua-ban.com/api/products/1

Nếu bạn ngại gõ lệnh, Postman là lựa chọn dễ nhìn hơn: tạo request, chọn phương thức, dán URL, qua tab Body chọn raw rồi chọn JSON. Nhưng thành thật mà nói, cURL đủ dùng cho API nhỏ thế này, và nó buộc bạn hiểu rõ mình đang gửi cái gì đi, thay vì bấm bấm rồi không nhớ mình đã bấm gì. Khi nào API phình to với nhiều endpoint và token xác thực, lúc đó dùng Postman cũng chưa muộn.

Hai lỗi tôi từng mắc: SQL injection và lộ lỗi ra màn hình

Phần này tôi viết riêng, vì đây là hai lỗi nguy hiểm nhất và cũng là hai lỗi tôi từng mắc phải thật, không phải lỗi tôi đọc được trên mạng.

Lỗi thứ nhất là nối chuỗi trực tiếp dữ liệu người dùng vào câu SQL. Hồi mới làm, tôi viết kiểu này:

// KHONG LAM THE NAY
$stmt = $pdo->query("SELECT * FROM products WHERE id = " . $_GET['id']);

Chỉ cần ai đó gửi id là 1 OR 1=1 thì câu lệnh sẽ trả về toàn bộ bảng. Tệ hơn, họ có thể gửi những chuỗi khác để xóa dữ liệu. Cách sửa duy nhất là luôn dùng prepared statement với placeholder ?, như toàn bộ code trong bài này đã làm. Quy tắc của tôi bây giờ: bất cứ giá trị nào lấy từ người dùng — URL, body, header — đều không được phép xuất hiện trong chuỗi SQL. Không có ngoại lệ.

Lỗi thứ hai là để lỗi lộ ra màn hình. PHP mặc định có thể in chi tiết lỗi kèm đường dẫn file, tên database, thậm chí cả thông tin kết nối. Kẻ xấu đọc được những thứ đó thì coi như đã biết một nửa cấu trúc hệ thống của bạn. Trên môi trường chạy thật, bạn tắt hiển thị lỗi và chỉ ghi vào log:

// Dat o dau file index.php, chi tren moi truong chay that
ini_set('display_errors', '0');
ini_set('log_errors', '1');

Đây cũng là lý do khối catch trong config.php chỉ trả về câu “Không kết nối được database” chung chung. Người dùng cuối không cần biết lỗi chi tiết, còn bạn thì đọc trong file log của server.

Thêm một ý nữa cho những bạn đã quen viết plugin WordPress: tư duy ở đây giống hệt khi bạn tự tay tạo plugin WordPress — tách nhỏ chức năng, kiểm tra dữ liệu đầu vào, không bao giờ tin dữ liệu người dùng gửi lên. Chỉ khác là lần này bạn làm việc trực tiếp với HTTP và JSON, không qua lớp trừu tượng của WordPress.

Khi nào nên dừng ở PHP thuần, khi nào cần framework

Câu hỏi tôi nhận được nhiều nhất sau khi chia sẻ cách làm này: “Viết tay thế này có lạc hậu không, sao không dùng Laravel luôn?” Câu trả lời của tôi là: tùy quy mô.

PHP thuần hợp khi API của bạn chỉ phục vụ một việc nhỏ: lấy dữ liệu cho một app, đồng bộ đơn hàng giữa hai hệ thống, làm backend cho một trang landing. Ít endpoint, ít người dùng, một người bảo trì. Lúc đó framework chỉ thêm nặng, thêm thứ phải học, thêm thứ phải cập nhật.

Framework trở nên đáng giá khi API bắt đầu có xác thực người dùng, phân quyền, queue xử lý nền, test tự động, và nhiều người cùng viết code. Lúc đó những thứ framework làm sẵn — routing, validation, ORM, middleware — tiết kiệm cho bạn hàng tuần công việc. Nếu bạn đang ở ngưỡng đó, hãy đọc bài Laravel là gì trên Ghiền để hiểu framework này mang lại những gì trước khi quyết định chuyển.

Nói vậy không có nghĩa PHP thuần là “tạm bợ”. Rất nhiều API nhỏ trên mạng đang chạy bằng PHP thuần, chạy ổn định nhiều năm, vì người viết hiểu rõ từng dòng. Cái quan trọng không phải bạn dùng công cụ gì, mà là bạn có hiểu mình đang làm gì hay không.

Hướng mở rộng tiếp theo cho API này

API trong bài đã chạy được và đủ an toàn ở mức cơ bản, nhưng nếu bạn muốn đưa nó vào dùng thật, có bốn thứ nên thêm theo thứ tự ưu tiên.

Thứ nhất là xác thực bằng API key hoặc token. Hiện tại ai biết URL cũng gọi được API, kể cả thao tác xóa. Cách đơn giản nhất: yêu cầu header Authorization chứa một chuỗi bí mật, kiểm tra ở đầu index.php, sai thì trả 401. Sau này cần phân quyền theo người dùng thì chuyển sang JWT.

Thứ hai là kiểm tra đầu vào kỹ hơn: giới hạn độ dài tên sản phẩm, ép kiểu giá thành số trước khi lưu, từ chối những ký tự đặc biệt không cần thiết. Đoạn code trong bài chỉ kiểm tra mức tối thiểu để chạy được, còn sản phẩm thật thì nên chặt hơn.

Thứ ba là phân trang thật sự cho danh sách, với tham số page và per_page, kèm tổng số bản ghi để phía app vẽ được thanh phân trang. Tham số limit trong bài là bước khởi đầu, chưa phải phân trang hoàn chỉnh.

Thứ tư là giới hạn tần suất gọi API, ví dụ tối đa 60 request mỗi phút cho một địa chỉ IP. Không có thứ này, một đoạn script quét liên tục có thể làm database của bạn quá tải, giống như vụ bot quét API tôi kể ở trên.

Tôi không nhồi bốn thứ này vào bài, vì mục tiêu của bài là giúp bạn có một API chạy được trong buổi chiều, không phải một hệ thống hoàn hảo trong một tuần. Bạn cứ làm cho nó chạy trước, test đủ bốn thao tác, rồi thêm từng lớp một. Đó cũng là cách tôi làm với dự án nhỏ ngày xưa: chạy được trước đã, hoàn thiện sau.

Còn bạn, lần đầu viết API bạn đã dùng cách nào — PHP thuần, framework, hay một công cụ no-code? Nếu đang kẹt ở bước nào, kể lại ở phần bình luận, tôi sẽ trả lời theo đúng lỗi bạn gặp.

Nguồn tham khảo chính thức: tài liệu PDO trên php.net (kiểm tra ngày 16/11/2026). Các đoạn code trong bài đã được rà soát theo tài liệu này; bạn nên đối chiếu lại khi PHP ra phiên bản mới.

Cùng chuyên mục

Theo dõi
Thông báo của
guest
0 Góp ý
Phản hồi nội tuyến
Xem tất cả bình luận